3 - از نظر مقتول ، شبيه و همانند آنست كه جميع مردم روى زمين را كشته باشد . 4 - اگر جميع مردم را مىكشت ، چگونه به قتل مىرسيد ، حال هم بايد همان گونه كشته و قصاص شود ، فرقى به حال او ندارد . إحياء و زنده نمودن مردم در تشبيه دوّم « همانند آنكه همهء مردم را زنده كرده است » نيز چند قول و نظر مختلف مىباشد : 1 - كسى كه نفس و انسانى را از مرگ نجات بخشد ، از نظر فرد نجات يافته ، مثل كسى است كه همهء مردم را نجات داده ، و از مرگ رهايى بخشيده است . 2 - هر كس نفسى را از غرق شدن و فرورفتن در آب ، يا سوختن در آتش ، نجات دهد ، اجر و پاداش مثل پاداش كسى است كه همهء مردم را از مرگ نجات داده باشد . 3 - كسى كه از كشتن نفسى كه مستوجب قصاص است ، بگذرد و عفو كند همانند كسى است كه جميع مردم را عفو كرده و از جرم آنان گذشته باشد . 4 - كسى كه مانع از قتل نفس شود و نهى از آن نمايد ، به چيزى كه در آن حيات نفس است ، يا بين نفس و كسى كه مىخواهد آن را به قتل رساند ، فاصله و جدايى ايجاد كند ، مانند كسى است كه آن كار را براى جميع مردم ، انجام داده است . و « احياها » مجاز است و از باب اطلاق سبب بر مسبّب است و تحقيق آن در دو مقام است : 1 ) تشبيه بر سبيل مبالغه است ، به خاطر عظمت و فجيع بودن قتل ، و خطرناك بودن وضع آن ، 2 ) در ناحيهء إحياء و زنده كردن نيز چنين است ، و الّا تشبيه حقيقى خواهد بود كه اصلا وجهى ندارد ، چون مخالف حسّ و عقل و عدل مىباشد . * * * [ 415 ] آيهء دوّم : « يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصاصُ فِي الْقَتْلى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَ الْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَ الْأُنْثى بِالْأُنْثى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّباعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَ أَداءٌ إِلَيْهِ بِإِحْسانٍ ذلِكَ تَخْفِيفٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ رَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدى بَعْدَ ذلِكَ ، فَلَهُ عَذابٌ أَلِيمٌ » : « اى آنان كه ايمان آورده‌ايد حكم قصاص در مورد كشتگان بر شما مقرّر و قانونى شد كه : مرد آزاده را در مقابل آزاده و برده را در برابر برده ، و زن را در برابر زن ، مىتوانيد قصاص نماييد ، پس اگر كسى از سوى برادر خود ، چيزى به او بخشيده شود ، بايد از راه پسنديده پيروى نمايد و ديه را به نيكى بپردازد ، اين تخفيف و